Κάθετος Διάδρομος: Κρίσιμη η στάση της Κομισιόν για το μέλλον του

Στη νομική και ρυθμιστική ασάφεια που δημιουργεί το ευρωπαϊκό πλαίσιο στον Κάθετο Διάδρομο αποδίδουν πηγές του υπουργείου Ενέργειας την αποτυχία των δημοπρασιών του Δεκεμβρίου.

Το αποτέλεσμα είναι όλος ο σχεδιασμός για τη  δημιουργία ενεργειακού κόμβου με την ανάπτυξη σημαντικών επενδύσεων να βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρές και πολυεπίπεδες προκλήσεις, καθώς για να γίνει  ο Κάθετος Διάδρομος  δίοδος μεταφοράς LNG από την Ελλάδα προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και την Ουκρανία, η Κομισιόν πρέπει να τον υποστηρίζει και να επιλύσει τα όποια ρυθμιστικά ζητήματα.

Για να υποστηριχθούν οι επενδύσεις και να καθιερωθεί ο Κάθετος Διάδρομος, τονίζουν πηγές του ΥΠΕΝ, είναι ανάγκη η Κομισιόν να κινηθεί αποφασιστικά και να ξεκαθαρίσει το γκρίζο ρυθμιστικό πλάισιο και να μην επικρατεί η αντιφατική στάση. Κι αυτό γιατί την ίδια στιγμή που η μια Διεύθυνση της Κομισιόν η DG Energy αναγνωρίζει την ανάγκη ανάπτυξής του, η αλλη Διεύθυνση η Διεύθυνση Ανταγωνισμού θέτει ρυθμιστικά θέματα που μπλοκάρουν την επιτυχία του.

Και παρά τη γεωπολιτική και ενεργειακή σημασία του έργου, η λειτουργία του σκοντάφτει και τόσο στο αυξημένο κόστος της διαδρομής όσο και σε σύνθετα ρυθμιστικά ζητήματα, τα οποία αναδεικνύουν τις εσωτερικές αντιφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Η Ελλάδα έχει καταστήσει σαφές ότι δεν μπορεί ένα τμήμα της Κομισιόν να ζητά από τα κράτη-μέλη να στηρίξουν την ενεργειακή επάρκεια της Ουκρανίας και ταυτόχρονα ένα άλλο να παρεμποδίζει, μέσω νομικών και ρυθμιστικών ενστάσεων, την ανάπτυξη ενός έργου που εξυπηρετεί ακριβώς αυτόν τον στόχο. Η ανάγκη για μια ενιαία και συνεκτική στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική, εφόσον η ΕΕ φιλοδοξεί να αυξήσει την ασφάλεια εφοδιασμού και να υλοποιήσει τον φιλόδοξο στόχο εξασφάλισης ενεργειακών προϊόντων ύψους 250 δισ. ευρώ από τις ΗΠΑ έως το 2026.

Τι έγινε το Δεκέμβριο

Τα νομικά και ρυθμιστικά προβλήματα αναδείχθηκαν με ιδιαίτερη ένταση τον Δεκέμβριο, όταν επιστολή της Κομισιόν προς τη ΡΑΑΕΥ, λίγες ημέρες πριν από τη σχετική δημοπρασία, χαρακτήριζε «παράνομο» τα προϊόντα του ΔΕΣΦΑ. Η Επιτροπή εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για το κατά πόσο οι εκπτώσεις στα τέλη χρήσης δικτύου που προσφέρουν οι Διαχειριστές –ΔΕΣΦΑ, Bulgartransgaz, Transgaz, Vestmoltransgaz, Ukraine LLC και ICGB– είναι συμβατές με τους κανόνες ανταγωνισμού.

Παρά τις αρχικές ενστάσεις, η Κομισιόν ενέκρινε τελικά τα προϊόντα Route 1, 2 και 3, επιτρέποντας τη διεξαγωγή της δημοπρασίας, η οποία ωστόσο δεν συγκέντρωσε το αναμενόμενο ενδιαφέρον. Υπενθυμίζεται ότι το Route 1 αφορά LNG από τη Ρεβυθούσα, το Route 2 LNG από το FSRU της Αλεξανδρούπολης και το Route 3 αέριο από τον αγωγό ΤΑΡ.

Η αμφίσημη στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συνδυασμό με τον ισχυρό ανταγωνισμό από άλλες διαδρομές μεταφοράς φυσικού αερίου –όπως της Γερμανίας, της Πολωνίας, της Κροατίας και της Λιθουανίας, οι οποίες είναι φθηνότερες λόγω γεωγραφικής εγγύτητας με την Ουκρανία– περιορίζει τις προοπτικές του Κάθετου Διαδρόμου. Παράλληλα, οι traders εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε προϊόντα μηνιαίας διάρκειας, τα οποία δεν καλύπτουν μακροχρόνιες ανάγκες και συμβόλαια.

Ποιο είναι το ρυθμιστικό πρόβλημα

 Η DG Comp εγείρει ζητήματα ανταγωνισμού και νομιμότητας αναφορικά με τα route-based bundled προϊόντα που προσφέρουν οι Διαχειριστές διαφορετικών χωρών που βρίσκονται στην πορεία του Διαδρόμου.

Στην ουσία, το πρόβλημα δεν έγκειται μόνο στην εμπορική ελκυστικότητα της διαδρομής, αλλά και στη νομική «γκρίζα ζώνη» που περιβάλλει τα πολυκρατικά, route-based bundled προϊόντα. Όπως επισημαίνουν ενώσεις εμπόρων φυσικού αερίου, το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο –και ειδικότερα ο Κανονισμός CAM NC– δεν προβλέπει ρητά τέτοιου είδους προϊόντα, γεγονός που επιτρέπει αυστηρές ερμηνείες και δημιουργεί αβεβαιότητα.

Το επιχείρημα που προβάλλουν ορισμένες ενώσεις εμπόρων φυσικού αερίου (όπως η EFET) στην ΕΕ σχετικά με τον Κάθετο Διάδρομο βασίζεται  σε μια αυστηρή, γραμματική και συστηματική ερμηνεία του ισχύοντος κανονιστικού πλαισίου. Όπως υποστηρίζουν ο Κανονισμός CAM NC προβλέπει ρητά τη δεσμευμένη (bundled) δυναμικότητα αποκλειστικά στο επίπεδο ενός και μόνο διασυνοριακού σημείου. Στο άρθρο 3 του κανονισμού, η έννοια της bundled capacity ορίζεται ρητά σε σχέση με το «ίδιο διασυνοριακό σημείο», ενώ όλη η αρχιτεκτονική του CAM NC (άρθρα 8, 19 κ.ε.) βασίζεται στη διενέργεια συγχρονισμένων δημοπρασιών ανά διασυνοριακό σημείο και όχι σε προϊόντα που καλύπτουν αλυσίδα περισσότερων χωρών.

Οι ενώσεις εμπόρων υποστηρίζουν, συνεπώς, ότι ένα route-based προϊόν που επιτρέπει τη δέσμευση entry στην Ελλάδα και exit στην Ουκρανία ως ενιαίο πακέτο υπερβαίνει το γράμμα του κανονισμού, καθώς συνδυάζει πολλαπλά σημεία εισόδου και εξόδου και περισσότερα από δύο συστήματα μεταφοράς, χωρίς να υπάρχει ρητή πρόβλεψη για κάτι τέτοιο στο CAM NC.

Κατά την άποψη των εμπόρων, η προσφορά ενιαίων προϊόντων τύπου “end-to-end route” συνιστά κανονιστική παρέκκλιση, διότι δεν δημοπρατούνται ανά σημείο διασύνδεσης, όπως προβλέπεται, αλλά ως ενιαίο πακέτο, χωρίς να υπάρχει σαφής νομική εξουσιοδότηση για τέτοια δομή προϊόντος.

Παράλληλα, οι ενώσεις επικαλούνται διατάξεις του Κανονισμού 715/2009 για την πρόσβαση τρίτων και τη διαφάνεια. Υποστηρίζουν ότι, εφόσον τα bundled route products καθίστανται το κυρίαρχο ή προνομιακό εργαλείο διάθεσης δυναμικότητας, ενδέχεται στην πράξη να περιορίζεται ή να αποθαρρύνεται η ανεξάρτητη πρόσβαση σε επιμέρους τμήματα του συστήματος (π.χ. μόνο στο σκέλος Ελλάδα–Βουλγαρία), κάτι που θα μπορούσε να εγείρει ζητήματα συμβατότητας με το καθεστώς third-party access.

Τέλος, γίνεται αναφορά και στον Κανονισμό (ΕΕ) 2017/460 για τα τιμολόγια μεταφοράς, με το επιχείρημα ότι κάθε TSO διαθέτει εγκεκριμένο, διακριτό και κοστοστρεφές τιμολόγιο. Η δημιουργία ενός ενιαίου route product, κατά τους εμπόρους, ενδέχεται να θολώνει τον τρόπο επιμερισμού του κόστους και να δυσχεραίνει τον έλεγχο της κοστοστρέφειας και της διαφάνειας ανά σύστημα μεταφοράς.

Συνολικά, η θέση των ενώσεων εμπόρων είναι ότι τα προϊόντα του Κάθετου Διαδρόμου  κινούνται σε μια νομική «γκρίζα ζώνη», επειδή δεν προβλέπονται ρητά από το ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.

Τι πρέπει να γίνει

Για να μπορέσει ο Κάθετος Διάδρομος να λειτουργήσει αποτελεσματικά και να συμβάλει ουσιαστικά στην ευρωπαϊκή ενεργειακή στρατηγική, απαιτείται ξεκάθαρη πολιτική και ρυθμιστική λύση. Είτε μέσω ρητής τροποποίησης του CAM NC είτε μέσω επίσημης ερμηνευτικής παρέμβασης της ACER ή της ίδιας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Κομισιόν καλείται να άρει τις αντιφάσεις της και να προσφέρει πλήρη νομική ασφάλεια. Διαφορετικά, ένα έργο με σαφή γεωπολιτική αξία κινδυνεύει να παραμείνει εγκλωβισμένο σε ρυθμιστικά εμπόδια, υπονομεύοντας τόσο την ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης όσο και τους ίδιους τους στρατηγικούς της στόχους.

Τι έγινε το Δεκέμβριο

Τα νομικά και ρυθμιστικά προβλήματα αναδείχθηκαν με ιδιαίτερη ένταση τον Δεκέμβριο, όταν επιστολή της Κομισιόν προς τη ΡΑΑΕΥ, λίγες ημέρες πριν από τη σχετική δημοπρασία, χαρακτήριζε «παράνομο» το προϊόν του ΔΕΣΦΑ. Η Επιτροπή εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για το κατά πόσο οι εκπτώσεις στα τέλη χρήσης δικτύου που προσφέρουν οι Διαχειριστές –ΔΕΣΦΑ, Bulgartransgaz, Transgaz, Vestmoltransgaz, Ukraine LLC και ICGB– είναι συμβατές με τους κανόνες ανταγωνισμού.

Παρά τις αρχικές ενστάσεις, η Κομισιόν ενέκρινε τελικά τα προϊόντα Route 1, 2 και 3, επιτρέποντας τη διεξαγωγή της δημοπρασίας, η οποία ωστόσο δεν συγκέντρωσε το αναμενόμενο ενδιαφέρον. Υπενθυμίζεται ότι το Route 1 αφορά LNG από τη Ρεβυθούσα, το Route 2 LNG από το FSRU της Αλεξανδρούπολης και το Route 3 αέριο από τον αγωγό ΤΑΡ.

Η αμφίσημη στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, σε συνδυασμό με τον ισχυρό ανταγωνισμό από άλλες διαδρομές μεταφοράς φυσικού αερίου –όπως της Γερμανίας, της Πολωνίας, της Κροατίας και της Λιθουανίας, οι οποίες είναι φθηνότερες λόγω γεωγραφικής εγγύτητας με την Ουκρανία– περιορίζει τις προοπτικές του Κάθετου Διαδρόμου. Παράλληλα, οι traders εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι σε προϊόντα μηνιαίας διάρκειας, τα οποία δεν καλύπτουν μακροχρόνιες ανάγκες και συμβόλαια.

Πηγή: www.mononews.gr