Ένα νησί ξεπήδησε από τη θάλασσα – Πώς “γεννήθηκε” και γιατί δεν κατοικείται

Το πλήρωμα του Ísleifur II είχε μόλις τελειώσει την εκφόρτωση των διχτυών του ανοικτά της νότιας Ισλανδίας, όταν συνειδητοποίησαν ότι κάτι δεν πήγαινε καλά. Ένα πρωινό του Νοεμβρίου του 1963, μια σκοτεινή μάζα γέμισε τον ουρανό πάνω από τον Ατλαντικό Ωκεανό. Έτρεξαν στο ραδιόφωνο, νομίζοντας ότι κάποιο άλλο αλιευτικό σκάφος είχε πάρει φωτιά στη θάλασσα, αλλά δεν υπήρχαν αναφορές για κάποιο σκάφος σε κίνδυνο στην περιοχή. Τελικά, με τα κιάλια, εντόπισαν στάχτη να εκτοξεύεται από τη θάλασσα και συνειδητοποίησαν τι συνέβαινε: ένα ηφαίστειο είχε εκραγεί στο βυθό.

Μέχρι να ανατείλει ο ήλιος, η θάλασσα είχε γεμίσει με μαύρη στάχτη και μια κορυφογραμμή άρχισε να σχηματίζεται ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του νερού. Μέχρι το επόμενο πρωί, είχε φτάσει τα 10 μέτρα ύψος. Μια μέρα αργότερα, έφτασε τα 40 μέτρα. Ένα νησί γεννιόταν.

Δύο μήνες αργότερα, ο βράχος είχε πάνω από ένα χιλιόμετρο μήκος και το υψηλότερο σημείο του ήταν στα 174 μέτρα. Ονομάστηκε Σούρτσεϊ από τον γίγαντα Σούρτ της Νορβηγικής μυθολογίας.

Οι κάτοικοι και οι ψαράδες από το κοντινό αρχιπέλαγος Βεστμανναγιέιρ παρακολούθησαν την ηφαιστειακή έκρηξη, η οποία αυξομειωνόταν σε ένταση. Θα περνούσαν δύο χρόνια πριν σταματήσει τελείως η έκρηξη.

Η έκρηξη ήταν ακόμα σε πλήρη εξέλιξη όταν εντόπισαν το πρώτο φυτό στο νησί.

«Είναι πολύ σπάνιο να συμβεί μια έκρηξη όπου να σχηματίζεται νησί που να παραμένει για μεγάλο χρονικό διάστημα. Συμβαίνει μία φορά κάθε 3.000 έως 5.000 χρόνια σε αυτή την περιοχή», λέει στον Guardian η Όλγα Κόλμπρου Ν. Βιλμουντάρντοτιρ, γεωγράφος στο Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών της Ισλανδίας. Αυτά που σχηματίζονται συνήθως ξεπλένονται διαλύονται σύντομα από τον ωκεανό, προσθέτει.

Η εμφάνιση του Σούρτσεϊ παρείχε στους ερευνητές μια πολύτιμη επιστημονική ευκαιρία. Μπορούσαν να παρατηρήσουν πώς η ζωή αποικίζει και εξαπλώνεται σε ένα νησί χωρίς την ανθρώπινη παρέμβαση που έχει επηρεάσει το μεγαλύτερο μέρος της Γης.

Η τελευταία φορά που συνέβη κάτι παρόμοιο πριν την εμφάνιση του Σούρτσεϊ ήταν η “γέννηση” του Ανάκ Κρακατάου στην Ινδονησία το 1927, αλλά το νησί “μολύνθηκε” γρήγορα από τον άνθρωπο. Οι Ισλανδοί ερευνητές ήταν αποφασισμένοι ότι αυτή τη φορά θα ήταν διαφορετικά. Το 1965, το Σούρτσεϊ προστατεύθηκε από την κυβέρνηση. Μόνο ερευνητές και λίγοι δημοσιογράφοι – υπό αυστηρή επίβλεψη – θα επιτρεπόταν να το επισκέπτονται. Την ίδια χρονιά,παρατηρήθηκε το πρώτο φυτό.

«Οι πρώτοι επιστήμονες που πάτησαν το Σούρτσεϊ το 1964 μπορούσαν να δουν ότι σπόροι και φυτικά υπολείμματα είχαν ξεβραστεί στην ακτή. Ακόμα και πουλιά είχαν έρθει στο νησί για να δουν τι συνέβαινε. Η έκρηξη ήταν ακόμα σε πλήρη εξέλιξη όταν εντόπισαν το πρώτο φυτό – ήρθε πολύ γρήγορα», λέει η Βιλμουντάρντοτιρ. Οι επιστήμονες ανέμεναν ότι τα φύκια θα δημιουργούσαν τη βάση του εδάφους που θα υποστήριζε τελικά τα αγγειώδη φυτά. Αλλά αυτό το βήμα παραλείφθηκε εντελώς. Περισσότερα φυτά ξεβράστηκαν στην ακτή τα επόμενα χρόνια, και κάποια κατάφεραν να κρατηθούν στις γυμνές ηφαιστειακές πέτρες του νησιού. Όμως, μετά από μια δεκαετία, οι αλλαγές φαίνονταν να έχουν σταματήσει.

Ο Πάβελ Βασόβιτς, διευθυντής βοτανικής στο Ινστιτούτο Φυσικών Επιστημών, λέει: «Οι άνθρωποι αναρωτιόνταν, τι τώρα; Περίπου 10 είδη είχαν αποικίσει το Σούρτσεϊ εκείνη την εποχή. Η φυτική κάλυψη ήταν πολύ περιορισμένη. Αλλά τότε ήρθαν τα πουλιά». Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι μαυροπίνακες γλάροι άρχισαν να φωλιάζουν σε περιοχές του νησιού, καταφεύγοντας σε ένα από τα πιο θυελλώδη μέρη του Ατλαντικού Ωκεανού. Η άφιξή τους πυροδότησε μια έκρηξη ζωής. Το γκουάνο που μετέφεραν οι γλάροι περιείχε σπόρους που διαδόθηκαν γρήγορα, φέρνοντας χόρτα στο νησί. Για πρώτη φορά, ολόκληρες περιοχές γυμνής πέτρας έγιναν πράσινες.

Ο Βασόβιτς λέει: «Είναι εκπληκτικό. Από την εποχή του Δαρβίνου, οι βιολόγοι πίστευαν ότι μόνο φυτικά είδη με σαρκώδη φρούτα μπορούσαν να ταξιδεύουν με τα πουλιά. Αλλά τα είδη στο Σούρτσεϊ δεν έχουν σαρκώδη φρούτα. Σχεδόν όλοι οι σπόροι στο Σούρτσεϊ μεταφέρθηκαν στα κόπρανα των γλάρων».

Τι μας “διδάσκει” το Σούρτσεϊ

 

Ένα από τα διδάγματα από αυτό το ζωντανό εργαστήριο είναι ότι η ανάκαμψη μετά από μια αναστάτωση δεν ακολουθεί έναν μοναδικό, προβλέψιμο δρόμο, λέει. Αντίθετα, διαμορφώνεται από πολλούς, μερικές φορές εκπληκτικούς, παράγοντες.

Σήμερα, οι γκρι φώκιες είναι τα τελευταία πλάσματα που αφίχθησαν στο νησί και συμβάλλουν στις αλλαγές που συντελούνται στη βιοποικιλότητάτου. Ο ηφαιστειακός βράχος έχει γίνει ένας κρίσιμος «χώρος ξεκούρασης», όπου οι φώκιες βγαίνουν στην ακτή για να ξεκουραστούν και να ρίξουν το τρίχωμά τους, καθώς και ένας τόπος αναπαραγωγής όπου μπορούν να αναθρέψουν τα μικρά τους με ασφάλεια, μακριά από τις όρκες που παραμονεύουν κοντά. Τα κόπρανα, τα ούρα και οι πλακούντες από τη γέννα τους φέρνουν άζωτο στο νησί, βοηθώντας τη ζωή να εξαπλωθεί περαιτέρω.

«Η Ισλανδία πραγματικά συνεισφέρει κάτι σημαντικό για την ανθρωπότητα διατηρώντας αυτή την περιοχή», λέει η Όλγα Κόλμπρου Ν. Βιλμουντάρντοτιρ.

Ωστόσο, οι ερευνητές προειδοποιούν ότι ο χώρος που ξεκουράζονται οι φώκιες είναι μία από τις περιοχές που σταδιακά διαβρώνονται από τον ωκεανό. Μέχρι το τέλος του αιώνα, οι επιστήμονες προβλέπουν ότι δεν θα έχει απομείνει τίποτα από αυτό το τμήμα του νησιού. Η βιοποικιλότητά του πιθανότατα θα κορυφωθεί και έπειτα θα αρχίσει να μειώνεται με τον καιρό, αφήνοντας τελικά στον Ατλαντικό έναν απότομο βράχο. Παρ’ όλα αυτά, οι ερευνητές λένε ότι τα διδάγματα που αποκομίστηκαν θα παραμείνουν.

Το Σούρτσεϊ δείχνει ότι, ακόμη και στα πιο δύσκολα περιβάλλοντα, η ανθεκτικότητα και η ανανέωση είναι δυνατές, λέει ο Πάβελ Βασόβιτς. Προσφέρει ελπίδα και πρακτικά διδάγματα για την αποκατάσταση οικοσυστημάτων που έχουν καταστραφεί από τον πόλεμο, τη ρύπανση ή την εκμετάλλευση: αν δοθεί χώρος, η φύση πάντα θα βρει τρόπους να επιστρέψει, συχνά πιο γρήγορα και πιο δημιουργικά από ό,τι περιμένουμε.

Η Βιλμουντάρντοτιρ λέει: «Νιώθω ότι η Ισλανδία πραγματικά συνεισφέρει κάτι σημαντικό για την ανθρωπότητα διατηρώντας αυτή την περιοχή. Στην ηπειρωτική χώρα, η ανθρώπινη επίδραση είναι παντού. Όταν βρίσκομαι στο Σούρτσεϊ, βρίσκομαι πραγματικά στη φύση. Το μόνο που ακούς είναι τα πουλιά. Βλέπεις όρκες κατά μήκος της ακτής και τις φώκιες να βγαίνουν και να παρακολουθούν».

Πηγή: www.news247.gr